Di Derbarê Binpêkirinên Mafan De Ku Li Saziya Înfaza Ceza ya Girtî ya Bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê Hatine Jiyandin Daxuyaniya Hevpar a Çapemeniyê Hat Dayîn.

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Di derbarê binpêkirinên mafan de ku li Saziya Înfaza Ceza ya Girtî ya Bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê hatine jiyandin ji hêla Baroya Amedê, Komeleya Mafên Mirovan a Şaxa Amedê û Komeleya Hiqûqnasên Ji Bo Azadiyê ya Şaxa Amedê ve daxuyaniyeke hevpar a çapemeniyê hat dayîn.

Bi peyman û belgeyên navneteweyî yên ku Tirkiye alîgir e pênaseya îşkenceya di hiqûqa navxweyî de hatiye kirin û; bi teqezî hatiye qedexekirin.

Di hiqûqa neteweyî an jî di ya serneteweyî de dibe tu rewşek îstisnayî, şer, bêhêziya siyasî, Rewşa Awarte û hwd. tu merc an jî rewşa îstisnayî ji sepandina îşkenceyê re nabe sedem. Bi gotineke din, bi çi were sûcdarkirin bila bê kirin li tu kesî îşkence, muameleya dermirovî û xerab nayê kirin.

Li Tirkiyeyê ku hepiskirin weke rêbaza sereke ya înfaza cezayê hebûna xwe diparêze û her sal hejmara girtiyan zêde dibe, divê girtîgeh heta ku ji dest tê li gorî mafên mirovan û pîvanên navneteweyî bên sererastkirin. Divê li hember hemû kesên ku ji azadiya xwe hatine bêparkirin, her tim li gorî guncaniya rûmeta mirovî û rêzdargirtina li rûmeta wan a ku ji mirovbûna wan tê tev bigerin. Li girtîgehên Tirkiyeyê hê jî bi zêdehî binpêkirinên mafan ên weke mirin, sewq û sirgûn, îşkence û muameleya xerab, tecrîd û îzolasyon, astengiyên li pêşiya hevdîtina malbatan, astengkirina mafên ragihandinê, lêpirsînên dîsîplînê yên keyfî û cezayan tên jiyandin.

Ji ber van binpêkirina mafan ên li girtîgehan ku me ragihandin gelek serlêdan li Baroya Amedê, Komeleya Mafê Mirovan a Şaxa Amedê û Komeleya Hiqûqnasên Ji Bo Azadiyê ya Şaxa Amedê tên kirin. Herî dawî ji hêla girtiyên ku li Saziya Înfaza Ceza Girtî ya bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê dimînin û malbatên wan ve; di derbarê îdiayên îşkence û muameleya xerab a li girtîgehê serlêdan hatin kirin. Li ser serlêdanên di der barê îşkence û muameleya xerab de, Saziya Înfaza Ceza ya Girtî ya bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê hatiye ziyaretkirin û bi girtiyên ku tê îdiakirin ku dûçarê îşkence û muameleya xerab hatine re hevdîtin pêk hatiye.


Di encama hevdîtin, lêkolîn û lêhûrbûna ku ji hêla heyeta me ve pêk hat de; girtiyan diyar kirin ku ji hêla karmendên parastina înfazê ve rastî îşkence, pêkanînên dermirovî û xerab, gef û heqaretan hatine.

Li Saziya Înfaza Ceza ya Girtî ya bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê bi awayê ku di nav pêvajoyê de zêde bibe li ser girtiyan zordestî û gef, êrîşên devkî û fizîkî, êrîşên fizîkî û gotinî, ekîmozên ku di encama êrîşên fizîkî ku qedexeya muameleya xerab a dermirovî û îşkenceyê binpê dike de çê bûne bi raporên tenduristiyê hatine tespîtkirin.

Hate diyarkirin ku girtiyên ku xwestine di 21’ê Adara 2022’an de bi stranên Kurdî Newrozê pîroz bikin ji hêla peywirdarên parastina înfazê ve hatine astengkirin û gef li wan hatiye xwarin. Ji bo strandina bi kurdî lêpirsîna dîsîplînê hatiye vekirin û li gorî xala 42/1-e ya Qanûna Înfazê ya bi hejmara 5275'an bi hinceta "wek nepêwistî sirûd gotin an jî qîrîna dirûşmeyan" cezayên dîsîplînê hatiye birîn.

Di encama tespîtên ku ji hêla heyeta me ve derketine holê de qenaet çê bûye ku hemû çalakî û kiryarên karmendên parastina înfazê bi kêfî, neheqî û derhiqûqî ne. Me li gorî tespîtên di rapora xwe û rêziknameyên zagonî de, ji ber ku tespîta sûcên îşkence, muameleya xerab, heqaret û gefê li girtiyên ku di rapora xwe de me beyanên wan dahine çê bûye di der barê berpirsyaran de serlêdana sûc hatiye kirin. Divê ji bo eşkerekirina heqîqeta maddî û tespîtkirina kiryaran lêpirsîneke îdarî û edlî ya bi bandor bê meşandin. Di vê çarçoveyê de îfadeyên kesên ku îşkence li wan hatiye kirin/şahidan bên girtin û lêkolînkirin; Divê delîl bên komkirin û rê li ber tarîkirina delîlên muhtemel bê girtin.



Di vê çarçoveyê de;

Divê dawî li lêpirsînên dîsîplînê ku bi awayekî kêfî û dijberî mewzûatê tên kirin were anîn, cezayên dîsîplînê yên ku li girtiyan di derbarê pîrozbahiya Newrozê de hatine birîn bên rakirin.

Ji bo tespîtkirina îşkence û muameleya xerab a ku li girtiyên ku îşkence li wan hatiye kirin divê li gorî Protokola Stenbolê raporek fîzîkî û psîkolojîk bê girtin.

Divê bi raçavkirina qeydên kamerayên Saziya Înfaza Ceza ya Girtî ya Bi Ewlehiya Bilind a Hejmar 1 a Amedê, lîsteya peywirê, îfadeyên kesên îşkencekirî/şahidan kirariyên tespîtkirin û teşxîskirina peywirdarên zebtî ya di derbarê bûyerê de were kirin; şikdarên ku bên tespîtkirin, heta lêpirsîn were temamkirin ji peywirê werin bidûrxistin.

Divê di der barê karmendên parastina înfazê yên ku di bûyerê de cih girtine de bi lezgînî lêpirsîneke edlî û îdarî ya bi bandor û zelal bê kirin, encama lêpirsînê bi hemû hûrgiliyên xwe ve bi raya giştî re bê parvekirin.

Divê li gor berpirsiyariyên neteweyî û navneteweyî yên ku Tirkiye jî alî ye bi temamî û bêkêmasî were riayetkirin, rayedarên daraz û îdarî mijarên diyarkirî bi cih bînin.
Em diyar dikin ku em dê li hember çalakî û kiryarên neheq û derhiqûqî yên karmendên parastina înfazê yên li hember girtiyan bi awayek kartêker şopdarên pêvajoya darazê ya ku divê bi bandor bê meşandin bin.



SEROKTIYA BAROYA AMEDÊ

KOMELEYA MAFÊN MIROVAN A ŞAXA AMEDÊ

KOMELEYA HIQÛQNASÊN JI BO AZADIYÊ YA ŞAXA AMEDÊ
 

• DİYARBAKIR BAROSU BAŞKANLIĞI
• İNSAN HAKLARI DERNEĞİ DİYARBAKIR ŞUBESİ
• ÖZGÜRLÜK İÇİN HUKUKÇULAR DERNEĞİ DİYARBAKIR ŞUBESİ

 

Ji bo gihîştina daxuyaniya sûcî BITIKÎNIN

Ji bo gihîştina raporê BITIKÎNIN