Diyarbakır Barosu 2017 Yılı Cezaevi Hak İhlalleri Raporu...

Değerli Basın Emekçileri, 

Diyarbakır Barosu Cezaevi İzleme Komisyonu, yıllardır ceza infaz kurumlarında (CİK) meydana gelen hak ihlallerine ilişkin iddiaları araştırmakta, cezaevlerine ziyaretler gerçekleştirmekte ve yaptığı ziyaretler ve araştırmalar neticesinde hazırladığı raporları kamuoyu ile paylaşmaktadır. Komisyonumuzun sahip olduğu koşulların ve mevzuatın izin verdiği sınırlar dahilinde olabildiğince çok sayıda cezaevi ziyaret edilmiş ve farklı hukuki statüde bulunan çok sayıda tutuklu ve hükümlü (mahpus) ile görüşülmeye çalışılmıştır.   Bu çerçevede 20/12/2016-31/12/2017 tarihleri arasında Türkiye’nin farklı bölge ve illerinde bulunan 20 CİK 40 defadan fazla ziyaret edilmiş ve 92 mahpusla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler neticesinde 18 ayrı hak ihlalleri raporu (HİR) hazırlanmıştır.  Bu raporlar birleştirilmek suretiyle cezaevlerinde yaşanan sorun alanları tespit edilerek hak ihlallerine ilişkin genel bir tablo çizilmeye çalışılmıştır.

          Komisyonumuz, cezaevlerinde yaşanan hak ihlalleri iddialarını araştırarak cezaevlerindeki olumsuz koşulların iyileştirilmesi ve hak ihlallerinin tekrarlanmaması için çözüm önerilerinde bulunur ve gerektiğinde yasal yollara başvurur. Bu açından komisyonumuz, baromuza  yapılan yazılı ve sözlü başvurular, yazılı ve görsel basında, sosyal medyada çıkan haberler, avukatların müvekkilleri aracılığı ile edindiği bilgiler doğrultusunda ceza evi ziyaretleri gerçekleştirmektedir.

             Raporumuzda ziyaret edilen cezaevleri, ziyaret tarihleri ve ziyaret edilen cezaevlerinde tespiti yapılan hak ihlalleri özet olarak belirtilmiştir. CİK’lerde yaşanan hak ihlalleri, Sağlık Hakkına Erişimin Engellenmesi ilişkin ihlaller, Savunma Hakkının Engellenmesine ilişkin ihlaller, Cezaevlerinin Fiziki Şartlarından ve Cezaevi İdaresinden Kaynaklanan İhlaller, Dilekçe, İletişim ve Haberleşme Hakkına İlişkin İhlaller, Kötü Muamele, İşkence ve Diğer Konulara İlişkin İhlaller, Mahpus Yakınlarının Yaşadığı İhlaller ve Çocuk Mahpuslara ve Cezaevinde Ebeveynleriyle Kalan Çocuklara İlişkin İhlaller gibi başlıklar altında belirtilmiştir. 

Ayrıntıları tarafınıza dağıtılacak basılı  raporumuzda mevcut olmakla birlikte Ceza İnfaz Kurumlarında yaşanan hak ihlallerine ilişkin tespit ve önerilerimiz şu şekildedir;

  

Ceza İnfaz Kurumlarında Yaşanan Hak İhlallerine İlişkin Tespitler

1.      Dezavantajlı grupların başında gelen çocuk yaştaki mahpuslar, cezaevlerinde hak ihlallerine çokça maruz kalmaktadır. Çocuk cezaevlerinin kapatılmasının tartışıldığı günümüzde, birçok cezaevinde çocuk mahpusların şiddetin birçok türüne maruz kaldığı gözlemlenmiştir.

2.      Sağlık hakkına erişimin engellenmesi ( kelepçeli muayene, revirde yeterli sayıda hekim bulundurulmaması, hastane sevklerinin ve revir muayenelerinin gecikmeli yapılması) ziyaret edilen cezaevlerinin neredeyse tamamında temel bir problem olarak ifade edilmiştir.

 3.      Elazığ Kampüs CİK’te birçok ağır hak ihlalinin gerçekleştiğini belirtmek gerekmektedir. Süngerli oda, darp-işkence ve kötü muamelenin yanı sıra cinsel saldırı iddialarının da yoğun olarak meydana geldiği bir cezaevi olarak gündemden düşmemiştir.

4.      Mahpus olan anneleri ile birlikte cezaevlerinde yaşamak zorunda kalan küçük yaştaki çocukların ve annelerinin bulundukları ortamın şartlarından psikolojik ve fiziksel açıdan olumsuz etkilendikleri gözlemlenmiştir.

 5.      Birçok cezaevinde mahpusların çeşitli nedenlerle cezaevlerinden nakilleri sırasında kelepçenin tersten takılması ve cezaevi personellerinin sözlü ve fiziki tacizlerde bulunması, banyo ve tuvaletleri görecek şekilde kameraların yerleştirilmesi, mevzuata aykırı olan kimlik kartı taşıma dayatması ve bazı mahpusların kameralarla donatılan, her tarafı sünger veya benzeri bir malzeme ile kaplı “süngerli oda” olarak tabir edilen odalarda keyfi bir şekilde tutulması  gibi birçok uygulama, kötü muamele ve işkence yasağının ihlali anlamına gelmektedir.

 6.      Siirt E Tipi CİK ve Tarsus Kadın CİK’de avukat görüş odalarında kamera sisteminin tüm odayı gözetleyecek bir şekilde kurulu olduğu komisyon üyelerimiz tarafından tespit edilmiştir. Bu durumun ve kameranın ses kaydı da yapma ihtimalinin avukatlar ile yapılan görüşmelerde mahpusların rahat ve özgür bir şekilde kendilerini ifade etmelerini engellediği ve mahpusların tedirgin oldukları gözlemlenmiştir.

 7.      Elazığ Kampüs CİK’de stajyer avukatların görüşe alınmadığı hususu komisyon üyelerimiz tarafından tespit edilmiş, bu hukuka aykırı durumla ilgili görüşülen cezaevi savcısı, “Mevcut uygulama hakkında bilgi sahibi olmadığını, ceza infaz kurumuna giriş yapılmadan önce kendisinden ziyaretler için izin alınmış olsaydı stajyerin ceza infaz kurumundaki mahpuslarla görüşmelerde bulunabileceğini” belirtmiştir.

 8.      Malatya E Tipi CİK’de komisyon üyelerimiz tarafından ceza infaz kurumuna giriş yapıldıktan sonra, infaz koruma memurları tarafından avukatlara “Avukat Bilgilendirme Tebliğ Formu” imzalatılmış, bu form imzalanmadığı takdirde görüşmenin gerçekleştirilmeyeceği söylenmiştir. Görüşmenin gerçekleştirildiği avukat görüş odasında kamera olduğu, görüşme kabinin kapısının da görüşme boyunca açık bırakıldığı, kapıda bir infaz koruma memurunun görüşme içeriklerini duyabilecek şekilde beklediği tespit edilmiştir. Görüşme sırasında, görüşülen mahpusların aktardığı hak ihlallerine ilişkin tutulan avukat notları, görüşme sonlandığında, infaz koruma memuru tarafından, kameraya doğru tutulmuştur.

 9.      OHAL’in ülke genelinde ilanından sonra, cezaevlerinde yıllardır yaşanan hak ihlalleri ve sorunlar gözle görülür ve hissedilir bir şekilde artmıştır.

 

VIII. Ceza İnfaz Kurumlarında Yaşanan Hak İhlallerine İlişkin  Öneriler

1.      Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı Anayasal güvence altındaki en temel haklardan olup mahpusların tedavilerinin düzenli bir şekilde uygun koşullarda yapılması sağlanmalı, hekime ve sağlık birimlerine ulaşmada hızlı ve etkin bir şekilde hareket edecek kurumsal mekanizmalar oluşturulmalı, bu bağlamda sağlık koşulları sebebiyle tahliye olması gereken mahpusların, mevzuat ya da Adli Tıp uygulamaları gibi engellere takılmadan tahliyeleri sağlanmalıdır
2.      Ceza İnfaz Hukuku’nun prensipleri arasında kısas, intikam vb hususların olmadığı açık ve net bir husus olmakla birlikte yasal düzenlemeler, ideal hukuk bağlamında bu hususları ihtiva edecek şekilde yeniden gözden geçirilmelidir.  Cezaevi çalışanları ve idaresinin olumsuz ve hatta suç teşkil eden tavır ve tutumlarının önüne geçmek için etkili bir denetim mekanizması oluşturulmalı, sorumlular hakkında idari ve adli soruşturma yürütülerek cezasızlığın önüne geçilmelidir.
3.       Cezaevlerinde görevli personellere yönelik insan hakları konusunda eğitici panel ve seminerler düzenlenmelidir.
4.      Savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılması hususu ceza hukuku açısından hayati derecede önem taşıdığından bu hakkı ihlal eden her türlü keyfi uygulamadan vazgeçilmelidir. Anadilde savunma hakkının etkin şekilde kullandırılması sağlanmalıdır.
5.      Çocuk cezaevlerinin  kapatılmasına ilişkin tartışmaların doktrin ve dünya örnekleri açısından değerlendirmesi yapılmalıdır. Çocuk cezaevlerine ilişkin politikaların ve mevzuatın gözden geçirilerek çocuklara tam koruma sağlayan sağlıklı bir yaşam alanI oluşturulmalıdır.
6.      Mahpus olan anneleri ile birlikte cezaevinde kalmak zorunda olan çocukların ihtiyaçları ve psikolojik durumları gözetilerek gerekli önlemlerin alınması ve uygun ortamların yaratılması gerekmektedir.

7.      Cezaevlerindeki denetimin ve şeffaflığın önemli bir unsuru olan baroların ve sivil toplum örgütlerinin cezaevlerini etkin bir şekilde ziyaretlerinin sağlanması için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. 

Diyarbakır Barosu Cezaevi İzleme Komisyonu olarak, hazırladığımız bu raporun cezaevlerinde yaşanan ağır hak ihlalleri ile hukuksuz ve keyfi uygulamaların sona erdirilmesi açısından bir adım olmasını diliyoruz; Ceza evlerinde yaşanan hak ihlallerinin yaşanmaması açısından başta  Adalet Bakanlığını ve bütün ilgilileri önlem almaya çağrıda bulunuyor ve bu sürecin takipçisi olacağımızı kamuoyuna saygıyla duyuruyoruz.

 RAPORU İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ...